Płock - Muzeum Żydów Mazowieckich

Często udowadniałem już na tym blogu, że w historii Polski wielokrotnie pojawia się wątek polskich Żydów. Społeczność ta była nierozerwalnie wpisana w krajobraz wsi i miasteczek naszego przedwojennego państwa. Okres wojny i czas po jej zakończeniu negatywnie wpłynął na to jak społeczność ta dotrwała do czasów współczesnych. Dobrze więc, że coraz częściej pojawiają się placówki przypominające jak Żydzi funkcjonowali i jaka była historia ich obecności w naszym kraju. Jednym z takich miejsc jest Muzeum Żydów Mazowieckich w Płocku zajmujące pomieszczenia dawnej Małej Synagogi.
Budowa Małej Synagogi przy ul. Kwiatka (wcześniej Szerokiej) rozpoczęła się w 1810 roku. Od samego początku jej powstanie napotkało na liczne trudności. Związane one były ze sprzeciwem zgłoszonym przez biskupa Prażmowskiego, który uważał, że powstaje ona zbyt blisko katedry. Innym problemem był teren na jakim postanowiono wznieść budynek, czyli dawna średniowieczna fosa obronna miasta. A na to wszystko nakładały się problemy finansowe. Niemniej jednak działalność Synagogi rozpoczęła się w roku 1820 lub 1822, a wszelkie prace związane z budową zakończyły się w połowie XIX wieku. W powstałym budynku znalazły się: szkoła, bożnica i zarząd gminy żydowskiej. W czasie II wojny światowej wnętrze Synagogi zostało zdewastowane, a w budynku funkcjonował do marca 1941 roku Judenrat. Po wojnie właścicielem budynku został Komitet Żydowski, który planował stworzenie w nim izby pamięci, ale ostatecznie przeznaczono go na siedzibę Spółdzielni Krawiecko-Dziewiarsko-Pończoszniczej. Spółdzielnia znajdowała się tutaj do 1992 roku, ale od 1960 Synagoga stała się własnością Skarbu Państwa. W latach 1992-97 budynek stał pusty, a w 1997 roku został przekazany Gminie Żydowskiej w Warszawie, która rok później sprzedała go miastu Płock zastrzegając, że jego przyszłe przeznaczenie ma uwzględniać kontekst historyczny tego miejsca i jego pierwotne funkcje. Przez kilka kolejnych lat zmieniały się pomysły dotyczące Synagogi jednocześnie trwały prace remontowe. Ostatecznie od marca 2013 roku można tu zwiedzać Muzeum Żydów Mazowieckich.
Muzeum prezentuje historię osadnictwa żydowskiego na ziemiach polskich. Scenariusz zwiedzania podzielony jest na trzy części: przedsionek, salę główną i pomieszczenie Holocaust. Zaczynamy od poznania trwającej od XIII wieku obecności Żydów na Mazowszu. Zaprezentowane są tu główne wydarzenia historyczne z tym związane oraz dane statystyczne z różnych okresów po dzień obecny. Następnie przechodzimy do sali głównej, w której za pomocą nowoczesnych multimediów, poznajemy lub przypominamy sobie elementy kultury żydowskiej. Mamy tu więc stanowiska związane z kuchnią, muzyką, świętami i zwyczajami, a także architekturą. Na koniec przechodzimy do części poświęconej zagładzie i momentowi likwidacji płockiego getta.
Zwiedzanie Muzeum jest bezpłatne, a czas potrzebny na zapoznanie się z całą ekspozycją wynosi około 1 godziny.

https://muzeumplock.eu/oddzialy/muzeum-zydow-mazowieckich/

Płock - Muzeum Mazowieckie - Kamienica Secesyjna, X wieków Płocka i Art Deco

Muzeum Mazowieckie w Płocku jest jedną z najstarszych tego rodzaju placówek w Polsce. Powstało w 1821 roku z inicjatywy Towarzystwa Naukowego, a zbiory przekazali członkowie Towarzystwa oraz Szkoła Wojewódzka w Płocku. Ekspozycja zajęła dwa pomieszczenia w gmachu, gdzie obecnie siedzibę ma Liceum im. Małachowskiego. Co ciekawe eksponaty służyły nie tylko zwiedzającym, ale stanowiły również pomoc naukową. W takiej formie Muzeum funkcjonowało do 1836 roku, a potem przyszła dosyć długa przerwa. W 1907 roku zostało ono reaktywowane w nowej siedzibie - kamienicy przy dzisiejszym placu Narutowicza. Znów przygotowano dwie sale w których zobaczyć można było obiekty geologiczne, archeologiczne, przyrodnicze i historyczne związane z Płockiem. Dzięki licznym darowiznom mieszkańców miasta zasoby Muzeum dosyć szybko powiększały się. W związku z tym w 1923 roku powierzchnia Muzeum zwiększyła się do 13 sal ekspozycyjnych, a w 1930 roku Muzeum zakupiło dodatkowy budynek pozwalający na polepszenie warunków wystawienniczych. W okresie II wojny światowej Muzeum mocno ucierpiało tracąc bezpowrotnie dużą część zbiorów. To co przetrwało zostało uporządkowane i w grudniu 1945 roku znów udostępnione zwiedzającym. W 1949 roku zapadła decyzja o podporządkowaniu Muzeum Mazowieckiego pod Muzeum Narodowe w Warszawie. W takiej formie Muzeum funkcjonowało do 1963 roku, kiedy uzyskało nowy statut oraz obowiązującą do dzisiaj nazwę. W 1967 roku zorganizowano wystawę czasową "Secesja w Polsce", która zaważyła na dalszych losach Muzeum. Sukces wystawy zadecydował, że nakierowano profil Muzeum na gromadzenie zbiorów związanych z Płockim Mazowszem oraz sztuką secesyjną. Od 1973 roku siedzibą Muzeum stały się wyremontowane pomieszczenia Zamku Książąt Mazowieckich. W 2004 roku doszło do ostatniej przeprowadzki, do kamienicy, w której znajduje się ono do dzisiaj przy ulicy Tumskiej i która stanowi pierwszy oddział Muzeum.
Pozostałe oddziały to:
- sąsiednia kamienica również przy ul. Tumskiej, w której znajduje się ekspozycja "X wieków Płocka"
- położona w niedalekiej odległości kamienica przy ul. Kolegialnej, w której zobaczymy wystawę "Art Deco"
- powstały na przełomie XVIII i XIX wieku Spichlerz przy ul. Kazimierza Wielkiego, w którym znajdują się zbiory etnograficzne
- dawna bożnica przy ul. Kwiatka, której wnętrze przeznaczono na "Muzeum Żydów Mazowieckich"
Dwa oddziały zlokalizowane są poza Płockiem, tj.: skansen osadnictwa nadwiślańskiego w Wiączeminie Polskim oraz Muzeum Wisły w Wyszogrodzie.
Tym razem skupię się na przybliżeniu trzech pierwszych oddziałów zasygnalizowanych w tytule. Pozostałym dwóm zlokalizowanym w Płocku poświęcę oddzielny tekst.

Kamienica Secesyjna.

To tutaj znajduje się ekspozycja, z której płockie Muzeum słynie w całej Polsce. W kamienicy tej dwa piętra zaaranżowano na mieszkanie średnio zamożnej rodziny mieszczańskiej z okresu przełomu XIX i XX wieku. Pierwsze piętro to jadalnia, salon, gabinet, biblioteka i sypialnia, natomiast drugie piętro przedstawia pokój stołowy, buduar, salon, pokój dziecię i sypialnie. Wszystkie pomieszczenia wypełnione są przedmiotami z epoki ustawionymi zgodnie z ówczesnymi zasadami. Obok przykładów europejskiego rzemiosła artystycznego z Francji, Niemiec, Czech, Austrii, Belgii, Rosji zobaczyć można również malarstwo polskie. Piętro trzecie prezentuje wyroby ceramiczne i szklane. Tutaj także znajduje się Galeria Malarstwa i Rzeźby Młodej Polski z pracami Malczewskiego, Podkowińskiego, Mehoffera czy Laszczki. Na ostatnim - czwartym piętrze, prezentowane są przedmioty metalowe oraz medalierstwo i biżuteria.

X wieków Płocka. Płock w przestrzeni kulturowej Mazowsza, Polski, Europy.

W 2010 roku obok Kamienicy Secesyjnej w nowocześnie wyglądającym gmachu otwarto dla zwiedzających wystawę ukazującą rys historyczny Płocka. Ekspozycja zajmuje trzy piętra, a jej zwiedzanie rozpoczynamy od części związanej z dwustuletnią historią samego Muzeum w Płocku. Daje nam to możliwość przyjrzenia się jak dawniej pojmowano gromadzenie i udostępnianie zabytków zwiedzającym. Po tym wstępie przechodzimy do poznawania historii samego miasta już od średniowiecza, poprzez wiek XVI zwany złotym okresem, aż po schyłek świetności Płocka w wieku XVIII. Piętro drugie poświęcone jest okresowi XIX wieku, a na piętrze tym na największą uwagę zasługuje makieta miasta ukazująca je pod koniec XVIII wieku. Jest to największa makieta prezentowana w polskich muzeach. Natomiast piętro trzecie prezentuje trudne momenty wieku XX. Są tutaj pamiątki związane z pierwszą i drugą wojną światową, okresem międzywojennym, a także te prezentujące odrodzenie miasta pod względem gospodarczym po roku 1950. 

Art Deco Sztuka Dwudziestolecia Międzywojennego.

W 2021 roku z okazji 200 lecia, Muzeum powiększyło się o nową przestrzeń w kamienicy przy ul. Kolegialnej. Pozwoliło to na udostępnienie przygotowanej z dużą starannością, nowoczesnością i rozmachem ekspozycji poświęconej Art Deco. Samo przygotowanie przestrzeni wystawowej ze smakiem koresponduje z tym, co zostało w niej umieszczone. Wystawa zajmuje dwa poziomy kamienicy. Jej zwiedzanie rozpoczyna się w starym kinie Odeon, z którego następnie wychodzimy w mrok miasta i zaglądamy w przestrzenie nawiązujące do wyglądu wnętrz kamienic, gdzie zobaczymy meble, szkło, tkaniny i przedmioty użytkowe. Oczy same wędrują ku ustawionemu na okrągłej platformie samochodowi Jowett. Tuż obok, niczym w witrynach eleganckich sklepów prezentacja strojów i biżuterii, a także możliwość zaglądnięcia do gabinetu prezesa banku. Przechodząc na pierwsze piętro zwiedzanie rozpoczynamy od wnętrza zaaranżowanego na mieszkanie polskiej inteligencji z lat 30-tych XX wieku. Następnie przechodzimy do galerii designu w której prezentowane są wyroby szklane, metalowe i ceramiczne, a w części poświęconej malarstwu największa perła ekspozycji - obraz "Martwa natura" Tamary Łempickiej. Zwiedzanie kończymy prezentacją polskich dzieł inspirowanych folklorem, które zyskały uznanie podczas Wystawy Światowej w Paryżu w 1925 roku.

https://muzeumplock.eu/