Lublin - Kaplica Trójcy Świętej - Muzeum Narodowe

W ramach zwiedzania Muzeum Narodowego w Zamku królewskim w Lublinie mamy okazję zobaczyć jeden z najcenniejszych zabytków sztuki średniowiecznej w Polsce i Europie - Kaplicę Trójcy Świętej. Została wzniesiona w czasach Kazimierza Wielkiego prawdopodobnie w latach 1341-70. Sprawowała funkcję kaplicy królewskiej. Król Władysław Jagiełło bywał w Lublinie 35 razy i to właśnie jemu zawdzięczamy malowidła, które pokrywają jej wnętrze. Nie wiadomo dokładnie kiedy rozpoczęto prace nad nimi, choć z ksiąg miejskich wynika, że w 1407 roku zapisano informację o wydatkach na ten cel. Z całą pewnością możemy natomiast podać datę zakończenia prac. Jest to 10 sierpnia 1418 roku, a data ta znajduje się na freskach. Dzięki podpisom wiemy również, że główne prace nad malowidłami wykonywał mistrz Andrzej, a część prac jest dziełem malarzy Cyryla i Juszki. Zgodnie z bizantyjskimi zasadami malowania wnętrze kościoła ma odzwierciedlać kosmos i ład świata w którym żyją wierni. Stąd też kiedy spojrzymy na sklepienie mamy możliwość zobaczyć oblicze Boga sprawującego pieczę nad całością, poniżej zobaczymy poczet proroków i wydarzenia ewangeliczne. W tej części znajdują się również przedstawienia związane z fundatorem fresków. Całość uzupełniają wątki poboczne, które rozwijane są w dolnych częściach Kaplicy. Oprócz malowideł ciekawa jest również sama architektura tego miejsca. Jest to bowiem dwukondygnacyjny, jednofilarowy kościół typowy dla łacińskiej, a nie bizantyjskiej średniowiecznej Europy. Mamy tu więc pewien dysonans, a jednocześnie łącznik pomiędzy kulturami wschodu i zachodu. W górnej części Kaplicy sprawowano liturgię dla króla i dworu, natomiast dolna część stanowiła zaplecze duchowieństwa. Kiedy w latach 1823-26 na terenie Zamku szykowano więzienie, kaplica została architektonicznie połączona z pozostałymi budynkami, a jej wnętrze otynkowano na biało. Dopiero w 1899 roku, kiedy tynki zaczęły odpadać malarz Józef Smoliński zainteresował się tym co kryły ściany. Pierwsze prace przy konserwacji zabytku rozpoczęto w 1917 roku. Niestety przerwała je II wojna światowa, a po niej również nie od razu powrócono do prac. Należy pamiętać, że do 1956 roku na Zamku funkcjonowało więzienie. Dlatego dopiero po tym czasie powrócono do ratowania mocno już zniszczonych malowideł, a prace te trwały aż do 1997 roku. Obecnie zwiedzający Zamek w Lublinie mają możliwość podziwiania piękna tego miejsca. Należy jednak pamiętać, aby kupić odpowiedni bilet umożliwiający wejście do wnętrza Kaplicy.

https://zamek-lublin.pl/o-muzeum-mnl/kaplica-trojcy-swietej/

Lublin - Zamek królewski - Muzeum Narodowe

Początki Zamku w Lublinie sięgają prawdopodobnie czasów Bolesława Chrobrego. Była tu wówczas drewniana strażnica. W okresie panowania Kazimierza Sprawiedliwego powstał gród umocniony drewniano-ziemnym wałem. W połowie XIII wieku wzniesiono pierwszą murowaną budowlę, którą była 25 metrowa wieża, zachowana do dzisiaj. Kolejnym krokiem było wzniesienie na przełomie XIII i XIV wieku kolejnej wieży, którą wkrótce przeznaczono na Kaplicę Św. Trójcy, oraz zastąpienie wału murem obronnym. Była to zdecydowanie pozytywna zmiana, gdyż kiedy w czasie wojen o Ruś Zamek najechali Tatarzy, nie udało im się go zdobyć, pomimo ponadtygodniowego oblężenia. Kazimierz Wielki nakazał odnowienie i rozbudowę warowni. Od tego momentu Zamek w Lublinie staje się jedną z ważniejszych siedzib władców. Władysław Jagiełło zleca pokrycie ścian Kaplicy bizantyńsko-ruskimi malowidłami. Kazimierz Jagiellończyk umieszcza tu swoich synów, którzy pobierają nauki od Jana Długosza. Około 1520 roku Zygmunt Stary rozpoczyna przebudowę Zamku w stylu renesansowym. W 1569 roku Zygmunt August ratyfikuje na Zamku Unię Lubelską. No i przychodzi okres wojen, w tym ta najgorsza zwana Szwedzkim Potopem. Z całego Zamku, który spłonął i zawalił się, przetrwał jedynie donżon i Kaplica. Co prawda starano się go odbudować, ale nie powrócił już do swojej świetności. W XIX wieku pojawiła się idea rozebrania Zamku, jednakże wygrał pomysł odbudowy z przeznaczeniem na więzienie. Stan ten trwał do 1954 roku. Przetrzymywano tutaj powstańców styczniowych, działaczy rewolucyjnych, w okresie międzywojennym członków Komunistycznej Partii Polski. W czasie okupacji Zamek stał się miejscem kaźni dla około 40 tys osób. Po wojnie do tego więzienia trafiali więźniowie polityczni. Po likwidacji więzienia przeprowadzono prace remontowe pozwalające przeznaczyć to miejsce na cele muzealne. Od 1956 roku Zamek stał się siedzibą Muzeum Lubelskiego powstałego w 1906 roku.

Działalność Muzeum w Lublinie zapoczątkował etnograf Hieronim Łopaciński, który dostrzegł konieczność zachowania dla przyszłych pokoleń zabytków "starożytności". Na bazie zgromadzonych przez niego przedmiotów, które prezentował na okolicznościowych wystawach, w 1906 roku otwarto w gmachu podominikańskim pierwsze Muzeum. Początkowo ekspozycja obejmowała 4 tys eksponatów. W 1914 roku powołano Towarzystwo pod nazwą "Muzeum Lubelskie". Na potrzeby powiększającego się zbioru zakupiono posesję z gmachami popijarskimi, a w struktury zbiorów włączono kolekcje Towarzystw działających w Lublinie: Rolniczego, Higienicznego, Krajoznawczego oraz Biblioteki im. Łopacińskiego. W 1921 roku przejęto część zbiorów Muzeum Nałęczowskiego. Przez cały ten czas prowadzono remont wcześniej wspomnianych pomieszczeń, który zakończył się w 1923 roku, co pozwoliło na zaprezentowanie publiczności wszystkich zbiorów. Do wybuchu II wojny światowej Muzeum prężnie działało powiększając dalej swoje zbiory w ramach zakupów oraz poprzez liczne darowizny. Przed 1939 rokiem posiadało ono 14 tys eksponatów. Niestety we wrześniu 1939 roku doszło do poważnego ziszczenia budynku, a okres wojny spowodował spore uszczuplenie tych zasobów. Po wojnie Muzeum wznowiło działalność w 1946 roku. W 1954 roku siedzibą Muzeum stał się Zamek. Przez okres 20 lat dzieliło ono pomieszczenia z Wojewódzkim Domem Kultury. W 2020 roku Muzeum Lubelskie stało się Muzeum Narodowym.

Odwiedzający dziś Muzeum mają możliwość obejrzenia kilku wystaw stałych, wśród których mnie najbardziej zainteresowały:
- Kaplica Trójcy Świętej - uważam, że tej Kaplicy należy się więcej uwagi, dlatego opiszę ją w oddzielnej publikacji.
- Galeria Malarstwa Polskiego XIX - XX wieku z najważniejszymi płótnami "Unia Lubelska" i "Przyjęcie Żydów do Polski" Jana Matejki. Oprócz niech zobaczymy również dzieła Jacka Malczewskiego, Władysława Podkowińskiego, Olgi Boznańskiej, Stanisława Witkiewicza, czy bardziej współczesnego Jerzego Nowosielskiego.
- Galeria Malarstwa Cerkiewnego, która oddaje klimat regionu lubelskiego, w którym od wieków krzyżowały się wiara rzymsko-katolicka z wiarą prawosławną.
- Śladami Przeszłości. Najdawniejsze dzieje Ziemi Lubelskiej. Wystawa ta przyciągnęła mnie nie z powodu eksponatów, ale raczej z uwagi na formułę ich prezentowania.
Ponadto zobaczymy kolekcję numizmatów, zbiory etnograficzne, militaria, galerię sztuki zdobniczej i malarstwa europejskiego (XVI - XX wiek), sztukę współczesną.
Po sukcesie wystawy poświęconej Tamarze Łempickiej Muzeum postanowiło o rozpoczęciu tworzenia kolekcji i ekspozycji jej poświęconej. Ponieważ miałem przyjemność zobaczyć wspomnianą wystawę z zaciekawieniem powrócę, aby zobaczyć i te zbiory.
A na koniec muszę wspomnieć, że jak przystało na Zamek, również ten w Lublinie posiada swoją legendę. Związana jest ona z jednym z eksponatów - stołem z czarcią łapą.
Dla zwiedzających: aby w pełni nacieszyć się obecnością w tym miejscu należy zarezerwować co najmniej pół dnia. Kupując bilet wstępu proszę zwrócić uwagę, aby nabyć ten umożliwiający wstęp na wszystkie wystawy bez ograniczeń.

https://zamek-lublin.pl/

Kazimierz Dolny - Muzeum Nadwiślańskie - Kamienica Celejowska

Kazimierz Dolny ma kilka perełek, którymi zachwyca. Jedną z nich jest Kamienica Celejowska zaliczana do najcenniejszych zabytkowych budowli w Polsce. Została wzniesiona przed 1635 rokiem (być może było to w okolicy 1620 roku). Inicjatorem jej budowy był bogaty kupiec Bartłomiej Celej. I byłaby może zwyczajnym piętrowym domem z kamienia wapiennego, gdyby nie jej imponująca elewacja z ogromną attyką, która stanowi przeszło 1/3 wysokości całej kamienicy. Wzorem renesansu włoskiego i niderlandzkiego uzupełnionego cechami lokalnymi, attykę ozdabiają figury św. Jana Chrzciciela, Chrystusa, Matki Boskiej i św. Bartłomieja otoczone przez rzeźby fantastycznych zwierząt, wśród których dopatrzyć się można bazyliszków, smoków i ptaków. Na fasadzie dopatrzyć się można również baroku, który przyozdobił portale okienne. Od połowy XVIII wieku Kamienica była własnością rodziny Ulanowskich i mieściła się w niej żydowska szkoła podstawowa. W 1915 roku została zniszczona przez pożar. W 1917 roku została zakupiona przez Towarzystwo Opieki Nad Zabytkami i do roku 1920 remontowana. W latach 30-tych XX wieku w Kamienicy gromadzono zbiory muzealne Towarzystwa Przyjaciół Kazimierza. W 1964 roku została przekazana Muzeum Regionalnemu działającemu od 1987 roku jak  Muzeum Nadwiślańskie.
Kazimierz Dolny od bardzo dawna przyciągał artystów. I mam tu na myśli nie tylko malarzy. Swoją małomiasteczkowością oraz przepięknymi plenerami idealnie wpisywał się w nurt "kolonii artystycznych" powstających na świecie. Przychodząc do Kamienicy Celejowskiej mamy okazję przekonać się jak bardzo Kazimierz utkwił w umysłach ludzi sztuki. W 1909 roku Władysław Ślewiński jako profesor Szkoły Sztuk Pięknych w Warszawie po raz pierwszy przyjechał tutaj ze swoimi studentami. I od tego momentu do dzisiaj na uliczkach Kazimierza i na okolicznych polach zagościły sztalugi. Na ścianach Kamienicy zobaczymy zatem obrazy takich artystów jak Leon Wyczółkowski, Wojciech Weiss, Władysław Skoczylas. Są również prace artystów pochodzenia żydowskiego takich jak Natan Spigiel, Adolf Berman, Symcha Trachter. A także wielu, wielu innych. A obok wystawy stałej zobaczyć można również ekspozycje czasowe uzupełniające lub dopełniające główne zbiory prezentowane w tym oddziale Muzeum.

https://mnkd.pl/kamienica-celejowska/