Działdowo - Muzeum Pogranicza - Ratusz

Najważniejszym zabytkiem świadczącym o potędze państwa krzyżackiego jest niewątpliwie Zamek w Malborku. Ale na Warmii i Mazurach można znaleźć wiele innych reliktów i miejsc przypominających nam tamten okres w dziejach tych terenów. Jednym z nich jest prezentowana od 2013 roku interaktywna wystawa w Ratuszu w Działdowie. Sama ekspozycja nie jest duża, gdyż zajmuje zaledwie pięć sal, ale jej zawartość niezwykle kompleksowo wyczerpuje zasady funkcjonowania, historię i upadek Zakonu. Scenariusz wystawy zakłada, że przez historię przechodzimy chronologicznie. Dlatego na początku dowiadujemy się gdzie i po co powołano Zakon. Tutaj również znajdziemy odpowiedź na pytanie jak Krzyżacy trafili do Polski i jak powiększali zasięg terytorialny swoich wpływów. Kolejna sala ma nam uświadomić jak wyglądało życie codzienne zakonników - jak żyli na co dzień, jak  wyglądała hierarchia zakonna i kto stał na czele Zakonu na poszczególnych etapach jego historii. Trzecia sala pokazuje jak w średniowieczu wyglądała technika wojenna, która była częścią istnienia takich zakonów jak Krzyżacy. W czwartej sali na dużej makiecie poznamy przyczyny i przebieg bitwy pod Grunwaldem, która była początkiem upadku Krzyżaków. Tutaj również - co jest ciekawostką dla dużej części zwiedzających - dowiedzieć się możemy, że Zakon działa do dzisiaj. Wystawę zamyka sala kinowa, w której wyświetlane są filmy dokumentalne. Uzupełnieniem wystawy jest poddasze Ratusza, gdzie w dodatkowej sali znajdziemy różne akcesoria pozwalające na wcielenie się w średniowiecznego rycerza lub zakonnika.

https://muzeum.dzialdowo.pl/

Barczewo - Salon Muzyczny im. Feliksa Nowowiejskiego

Feliksa Nowowiejskiego bardziej kojarzymy jako patrona ulic w kilku polskich miastach, aniżeli z tego kim był i co robił. Mam wrażenie, że to nieco zapomniana postać, a przecież dosyć często spotykamy się z jego najważniejszym dziełem. To właśnie on, do słów wiersza Marii Konopnickiej, napisał muzykę i stworzył jedną z najważniejszych polskich pieśni - Rotę. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości była ona kandydatką do naszego hymnu, a jej pierwsze publiczne wykonanie w Krakowie w 1910 roku było ważnym wydarzeniem patriotycznym.
Feliks Nowowiejski urodził się 7 lutego 1877 roku na Warmii w niewielkiej miejscowości, która wówczas nazywała się Wartembork i wchodziła w skład zaboru pruskiego. Obecnie miasteczko nazywa się Barczewo. Spędził on w nim dzieciństwo i okres dorastania, aby w 1893 roku wyruszyć w "wielki świat" - Olsztyn, Berlin, Kraków i na koniec życia osiąść w Poznaniu, gdzie po śmierci spoczął w Krypcie Zasłużonych Wielkopolan. W 1961 roku, w budynku stojącym w miejscu domu rodzinnego kompozytora, otwarto Muzeum, przemianowane w 2007 roku na Salon Muzyczny im. Feliksa Nowowiejskiego. Muzeum postało z inicjatywy lokalnych działaczy i muzealników przy wsparciu rodziny artysty. Dzięki ich działalności udało się zgromadzić liczne pamiątki po artyście w postaci fotografii, dokumentów, rękopisów, przedmiotów osobistych, fortepianu i mebli. Z okresu, gdy placówka pozostawała pod opieką Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie zobaczyć tu można również piękne przykłady lokalnych zabytkowych pieców. Aby zwiedzić Salon należy umówić się telefonicznie. Placówka oprócz obsługi ruchu turystycznego organizuje Międzynarodowy Festiwal Muzyki Chóralnej oraz liczne koncerty. Niestety fotografowanie wnętrza Muzeum nie jest możliwe, dlatego zachęcam do osobistego odwiedzenia tego miejsca. Ponieważ zwiedzanie nie będzie trwało długo, dlatego podpowiadam, że w Barczewie warto również zobaczyć: gotycki kościół św. Anny i św. Szczepana, kościół św. Andrzeja oraz rzucić okiem na mury zakładu karnego, w którym do śmierci przebywał zbrodniarz wojenny Erich Koch, a w latach 80-tych XX w. stało się miejscem osadzenia licznych działaczy antykomunistycznych.

https://www.ckbbarczewo.pl/?page_id=106

Olsztyn - Planetarium

19 lutego 1973 roku z okazji 500 rocznicy urodzin Mikołaja Kopernika w Olsztynie uroczyście otwarto Planetarium. Gmach powstał według projektu architektów Ludomira Gosławskiego i Janusza Miścickiego, a sama budowa trwała zaledwie 14 miesięcy. Do 2012 roku do projekcji nieba na kopule o średnicy 15 metrów wykorzystywano projektor firmy Carl Zeiss Jena. Obecnie został on zastąpiony nowoczesnym cyfrowym systemem projekcyjnym DigitalSky2. W trakcie projekcji na widowni może przebywać 160 widzów, którymi najczęściej są uczestnicy wycieczek szkolnych. Jednak w Planetarium oprócz działań dydaktycznych i wykładów popularnonaukowych można wziąć udział także w koncertach i imprezach kulturalnych odbywających się pod "rozgwieżdżonym niebem". Poszczególne seanse na które zaprasza Planetarium trwają około 40 minut każdy, a ich wybór jest dosyć szeroki. Ja miałem przyjemność zobaczyć seans "Niebo dzisiejszej nocy" prowadzony przez astronoma, który na żywo opowiadał o zmieniających się na kopule widokach nieba. Niestety, ponieważ na seans dotarłem w ostatniej chwili, nie miałem okazji obejrzenia wystawy czasowej prezentowanej w holu wejściowym. I przykro to powiedzieć, ale zachowanie obsługi nie zachęciło mnie do tego, aby po seansie wrócić do wnętrza Planetarium i to nadrobić.

https://planetarium.olsztyn.pl/

Stębark - Muzeum Bitwy pod Grunwaldem

15 lipca 1410 roku. Data wpajana każdemu młodemu Polakowi od pierwszych chwil jego edukacji. Data jednej z największych bitew w historii średniowiecznej Europy. Tego dnia naprzeciw siebie stanęły połączone wojska polskie i litewskie pod dowództwem króla Władysława Jagiełły i księcia Witolda wspomagane przez wojska tatarskie, najemników z Czech, Moraw i księstw śląskich, oraz siły Zakonu Krzyżackiego i Prus pod dowództwem wielkiego mistrza Ulricha von Jungingena, wspomagane przez rycerstwo zachodnioeuropejskie. Miejscem tej potyczki były tereny pomiędzy Grunwaldem, Łodwigowem i Stębarkiem. Bitwa zakończyła się zwycięstwem sił polsko-litewskich i rozgromieniem Krzyżaków, ale nie spowodowała całkowitego zniszczenia Zakonu. Dlaczego Jagiełło zwlekał dając czas na umocnienie się Malborka jest do dziś tematem debat historyków. Nie zmienia to jednak faktu, że zwycięstwo pod Grunwaldem wyniosło ród Jagiellonów do rangi najważniejszych w Europie. Przebieg bitwy znany jest dzięki "Kronice konfliktu" powstałej już w 1410 roku i napisanej przez jej uczestnika, którym prawdopodobnie był podkanclerzy Mikołaj Trąba, późniejszy arcybiskup gnieźnieński i Prymas Polski. Co ciekawe - pole bitwy do dzisiaj nie doczekało się szczegółowego badania archeologicznego. Prace archeologiczne jakie prowadzono od 1958 roku do początku lat 90-tych XX wieku objęły tylko fragment tego terenu.
W 1960 roku tj. w 550 rocznicę bitwy odsłonięto Pomnik Grunwaldzki i rozpoczęło działalność Muzeum Bitwy pod Grunwaldem. Do 2011 roku podlegało ono różnym instytucjom. Były to Przedsiębiorstwo Turystyczne Warszawa-Olsztyn, Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie i Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku. Dopiero 1 marca 2011 roku Muzeum uzyskało samodzielność. Na cele muzealne przeznaczono pomieszczenia w pawilonie pod amfiteatrem. Była to przestrzeń o powierzchni 275 m2, gdzie prezentowano oryginalne zabytki średniowiecznego uzbrojenia odnalezione na polach Grunwaldu, a także kopie broni i stroju rycerskiego oraz kopie chorągwi polskich i krzyżackich. Dodatkowo w ramach zwiedzania grupy miały możliwość obejrzenia jednego z trzech filmów opowiadających o Grunwaldzie. Wśród wyświetlanych filmów znajdował się fragment "Krzyżaków" w reżyserii Aleksandra Forda. 

21 września 2021 roku oddano do użytku nowy budynek Muzeum. Nowa siedziba ma około 1300 m2 przestrzeni wystawienniczej. Całość ekspozycji podzielono na dziesięć bloków tematycznych. Na wstępie przybliżają nam one relacje Polsko - Litewsko - Krzyżackie, aby następnie wyjaśnić przyczyny rozpoczęcia działań wojennych, przedstawić ich przebieg i przejść następnie do tematu oblężenia Malborka, a na koniec nawiązać do tradycji grunwaldzkich oraz przedstawić chorągwie rycerskie współcześnie nawiązujące do tradycji bitwy. Ważnym elementem zwiedzania jest możliwość obejrzenia ruin kaplicy zbudowanej przez Krzyżaków w 1411 roku. Na wystawie prezentowane są liczne oryginalne eksponaty z wykopalisk uzupełnione przez ogromną ilość interaktywnych multimediów. Mam nadzieję, że nakłady poniesione na zmianę ekspozycji pozytywnie wpłyną na ocenę tego miejsca w oczach młodego turysty i sprawią, że ilość odwiedzin znacząco wzrośnie. 

https://muzeum-grunwald.pl/