Kamieniec Ząbkowicki - Pałac Marianny Orańskiej

Królewna Wilhelmina Frederika Luisa Charlotta Marianne von Nassau-Oranje, córka króla Holandii Wilhelma I Orańskiego i Fryderyki Luizy Pruskiej. To właśnie jej Kamieniec Ząbkowicki zawdzięcza jedną z najpiękniejszych neogotyckich budowli w Polsce i Europie.
Królewna do Kamieńca przybywa w 1838 roku. Miejscowość ta, obok Lubiąża i Henrykowa, jest wówczas własnością jej rodziców, którzy uciekli po rewolucji belgijskiej do Prus i nabyli te tereny. Zatrzymała się tu tylko na nocleg, ale zachwyt jaki przeżywa widząc tę miejscowość i słysząc opowieści lokalnych mieszkańców powoduje, że postanawia wybudować tu swój pałac. Budowa według projektu Karla Friedricha Schinkla rozpoczyna się w 1839 roku, trwa 33 lata i pochłania 3 tony złota. Nad pracami na miejscu czuwa Ferdynand Matrius, a prace nad ogrodem powierzone zostają Peterowi Josephowi Lennemu. Wielokrotnie Marianna jako osoba obdarzona zmysłem artystycznym i wrażliwością wnosi własne poprawki do projektu i jego realizacji. W międzyczasie dochodzi do skandalu związanego z romansem Marianny z masztalerzem i jej rozwodem. W wyniku tej historii, Marianna jako osoba obłożona infamią, do pałacu nie może wchodzić głównym wejściem, ale znajduje rozwiązanie i od tego momentu wchodzi oknem. W 1873 roku Marianna przekazała pałac w formie prezentu ślubnego jej synowi Albrechtowi von Preussen. Sama kupuje posiadłość 12 km dalej, aby móc bywać w tym miejscu jak najczęściej. Umiera w 1893 roku pozostawiając pałac w rękach rodziny, która przebywa tu do końca II wojny światowej. Co ciekawe, w okresie II wojny światowej we wnętrzach pałacu urządzono magazyn dla zrabowanych na Dolnym Śląsku dzieł sztuki. Ostatni potomkowie Marianny opuścili pałac w maju 1945 roku uciekając przed nadciągającymi wojskami radzieckimi. Po wojnie zaczęła się dewastacja i rozkradanie pałacu. Marmurowe elementy wyjechały do Warszawy i zużyto je podczas budowy Sali Kongresowej, a to co pozostało w 1946 roku zniszczył pożar. W 1984 roku ruinę wydzierżawiono prywatnemu właścicielowi, który postanowił zrobić tu luksusowy hotel. Po jego śmierci pałac w katastrofalnym stanie powrócił do Gminy Kamieniec Ząbkowicki. Od 2013 roku trwają prace zmierzające do odzyskania przez ten obiekt dawnej świetności.
Z jakim rozmachem wzniesiono ten pałac niech świadczy fakt, że znajdowało się tutaj ponad 100 pomieszczeń, kaplica pałacowa oraz dwie potężne sale reprezentacyjne. Kubatura pałacu to 90 tys. m3, a powierzchnia użytkowa to prawie 20 tys. m2. Był to dla rodziny Marianny zaledwie pałacyk letni. I jak to porównywać do naszych wakacji? A wspominam te fakty, aby podkreślić jak dużo pracy czeka przed Kamieńcem, aby odbudować pałac. Wiele prac już zrobiono, ale wszystkie one nikną przed dalszymi potrzebami. Widać to bardzo dobrze podczas zwiedzania. Ja miałem tę przyjemność, że zwiedzałem sam w towarzystwie wspaniałej przewodnik - pani Beaty, która z humorem opowiadała mi ciekawostki i próbowała odtworzyć dawny splendor tego miejsca. Mam nadzieję, że doczekam kolejnych odwiedzin, podczas których to co malowane było słowami, zobaczę własnymi oczami. 

https://palacmarianny.com.pl/

Wolbórz - Pożarnicze Centrum Historyczno-Edukacyjne Ziemi Łódzkiej

Najważniejszą postacią związaną z niewielkim dziś Wolborzem jest Andrzej Frycz Modrzewski. Ten pisarz polityczny okresu renesansu urodził się tutaj i przez okres siedmiu lat sprawował funkcję wójta. Jego najważniejszym dziełem jest traktat "O naprawie Rzeczypospolitej". W tym niezwykle postępowym jak na owe czasy tekście, poruszył bardzo wiele kwestii związanych z funkcjonowaniem państwa. Jedną ze spraw jakie wymienił były zasady działania straży ogniowej. A ponieważ nie znam w całości tego tekstu, to nie wiedziałbym o tym fakcie, gdyby nie wizyta w Pożarniczym Centrum Historyczno-Edukacyjnym w Wolborzu. W 2005 roku podczas obchodów 200 lecia istnienia Straży Pożarnej w tej miejscowości położono kamień węgielny pod budowę placówki. Dwa lata później pierwsi zwiedzający mieli okazję zobaczyć prezentowaną do dzisiaj ekspozycję. Składają się na nią zbiory państwa Urszuli i Andrzeja Kotlińskich oraz Stowarzyszenia Przyjaciół Wolborza. Stowarzyszenie przekazało pamiątki związane z historią regionu oraz liczne dokumenty, uzupełnione zbiorami etnograficznymi w postaci sprzętu gospodarstwa domowego, sztuką ludową i strojami regionalnymi. Natomiast państwo Kotlińscy uzupełnili ekspozycję swoją niezwykłą kolekcją przedmiotów związanych ze Strażą Pożarną. Są wśród nich sztandary, medale, zdjęcia, miniatury wozów strażackich, kaski i hełmy ochronne, a także dużych rozmiarów sprzęt: konne wozy bojowe, samochody strażackie, sikawki i motopompy, gaśnice i agregaty, sprzęt osobisty strażaków. Co ciekawe każdy zwiedzający ma możliwość dotknąć eksponatów, czy wsiąść do kabiny wozu strażackiego. Moja wizyta tutaj trwała prawie dwie godziny. Spędziłem je wsłuchując się w opowieści i tłumaczenia o przeznaczeniu poszczególnych sprzętów w towarzystwie Pana Andrzeja, który bardzo chętnie dzieli się swoją wiedzą i pasją z turystami. 

http://centrumpozarnicze.pl/

Bydgoszcz - Muzeum Okręgowe im. Leona Wyczółkowskiego - Dom Leona Wyczółkowskiego

Leon Wyczółkowski zaliczany jest do grona wybitnych przedstawicieli Młodej Polski w zakresie realizmu. Urodził się niedaleko Garwolina 24 kwietnia 1852 roku. Talent malarski szkolił początkowo u Wojciecha Gersona, aby następnie udać się do Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. Po powrocie do Polski kontynuował naukę w krakowskiej Akademii pod okiem Jana Matejki. Wielokrotnie bywał w Paryżu, gdzie miał okazję podziwiać prace impresjonistów, co miało wpływ na jego malarstwo. W jego życiorysie artystycznym wyróżnia się trzy najważniejsze okresy. Pierwszy z nich - warszawski - przyniósł mu dosyć szybko ustaloną pozycję malarza. Powstawały wówczas najczęściej wykonywane na zamówienie portrety. Pobyt w Warszawie przeplatany był wyjazdami do Ukrainy, gdzie również powstawały wybitne prace. Od 1895 roku wraz z powołaniem na wykładowcę Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie rozpoczyna się drugi okres - krakowski. Pojawiają się prace związane z symbolizmem, a z czasem stopniowe odchodzenie od malowania olejem na rzecz pasteli i akwarel, a także kredy i tuszu. Oprócz portretów i autoportretów powstają pejzaże, sceny rodzajowe, martwe natury i kwiaty. Z czasem przychodzi zainteresowanie również grafiką jako oddzielnym środkiem wyrazu. W 1919 roku zostaje profesorem, a wśród jego uczniów na czoło wybija się np. Wojciech Weiss. W 1922 roku wiąże się z Wielkopolską, a konkretnie Poznaniem. Rozpoczyna się okres wielkopolsko-pomorski. Przekazuje kolekcję sztuki wschodniej do Muzeum Wielkopolskiego za co w podzięce otrzymuje dworek w Gościeradzu pod Bydgoszczą. Spędza w nim czas w okresach letnich. Często odwiedza wówczas Bydgoszcz i w 1924 roku postanawia przekazać miastu swoje pierwsze prace. Od tego momentu rozpoczyna się w bydgoskim Muzeum tworzenie kolekcji malarstwa Wyczółkowskiego. Pierwsza wystawa pokazana jest już w 1924 roku, a następna 10 lat później. Kres życia malarza następuje w 1936 roku. Zgodnie z jego wolą, wdowa po artyście przekazuje do Bydgoszczy jego spuściznę w postaci 425 prac, szkicowników, pamiątek osobistych i całe wyposażenie pracowni. Obecnie w zbiorach Muzeum znajduje się 691 pozycji w tym 20 szkicowników zawierających 597 szkiców. Od 2009 roku zbiór ten można oglądać w Domu Wyczółkowskiego.
Nazwa tego miejsca jest mylna, Wyczółkowski nie ma bowiem z nim nic wspólnego. Budynek ten został wybudowany w latach 1899-1902 jako obiekt mieszkalny dla zarządu Młynów Rothera. W 1975 roku został oddany w użytkowanie, a od 1994 roku przeszedł na własność Muzeum Okręgowego. Po przeprowadzeniu odpowiednich prac pomieszczenia zostały dostosowane do potrzeb prezentacji zbiorów związanych z malarzem. Na parterze znajdują się prace malarskie. W salonie zielonym pokazywane są prace z okresu krakowskiego, malarstwo górskie z częstych pobytów artysty w Zakopanem oraz prace powstałe w Ukrainie. W znajdującym się obok salonie niebieskim obejrzeć można portrety, miejskie pejzaże i kwiaty. Na piętrze natomiast zaprezentowano dwie pracownie Wyczółkowskiego. W pierwszej z nich - malarskiej - zaaranżowanej na miejsce pracy twórczej, prezentowane są kolejne prace, szkice i nieukończone dzieła. Ciekawostką jest sztaluga na szynach zwana przez Wyczółkowskiego "tramwajem gościeradzkim". Druga pracownia pokazuje artystę jako grafika. Uzupełnieniem ekspozycji są liczne pamiątki ukazujące prywatne życie artysty. 

https://muzeum.bydgoszcz.pl/budynki/dom-leona-wyczolkowskiego/

Łańcut - Synagoga

Mamy w Łańcucie dwa wspaniałe zabytki. Pierwszym z nich jest przyciągający nieprzebrane tłumy Zamek. Drugim, aczkolwiek nie mniej cennym jest Synagoga. Niezwykle skromy z zewnątrz budynek zaliczany jest do grona najcenniejszych zabytków sakralnej architektury żydowskiej w naszym kraju.
Żydzi w Łańcucie pojawiają się około 1550 roku i początkowo przyjmowani są nieufnie. Sytuacja ich poprawia się stopniowo, aż do 1722 roku, kiedy Stanisław Lubomirski wydaje przywilej gwarantujący Żydom wszelkie swobody. W 1761 roku drewniana Synagoga zostaje zastąpiona wspaniałym barokowym budynkiem. Budowę sfinansował wspomniany już Stanisław Lubomirski. Łańcut staje się ważnym ośrodkiem chasydzkim, do którego przybywają m.in. Elimelech z Leżajska i Jakub Icchak Horowic. Synagoga jest remontowana i przebudowywana dwukrotnie: w 1896 roku i w latach 1909-10. W 1939 roku Niemcy podkładają ogień, ale interweniuje ordynat łańcucki Alfred Antoni Potocki, dzięki czemu udaje się w porę ugasić pożar. Synagoga zostaje zamieniona w magazyn zboża i trwa to do 1956 roku. W 1959 roku przeprowadzono prace remontowe, które uchroniły Synagogę przed rozbiórką i uruchomiono w jej wnętrzu Muzeum Regionalne prezentujące zbiory etnograficzne. W 1978 roku Synagogę przejmuje Muzeum - Zamek w Łańcucie i organizuje tu wystawę sztuki judaistycznej. Od 2008 roku opiekę nad Synagogą sprawuje Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego.
Przyznam, że miałem trudność w zlokalizowaniu Synagogi. Nie zdawałem sobie sprawy, że przechodzę obok niej, aż usłyszałem śpiew kantora. Piękny, silny dźwięk, który wywołał we mnie ciarki. Postanowiłem uszanować moment modlitwy grupy Żydów, która znajdowała się wewnątrz i wróciłem zwiedzić to miejsce kilka godzin później. Aby wejść do wewnątrz należy umówić się telefonicznie, lub zadzwonić na numer telefonu podany na drzwiach wejściowych. Przekraczając próg wchodzimy do przedsionka, który obecnie pełni rolę lapidarium. Zebrano tu bowiem macewy ze zniszczonych podczas wojny dwóch żydowskich cmentarzy Łańcuta. Tuż obok znajduje się pierwsza sala modlitewna zwana Lubelską. Pierwotnie zbierał się tu kahał lub obradował sąd rabinacki. Na jej sklepieniu zobaczymy powstałe w 1912 roku freski przedstawiające zwierzęta biblijne oraz hebrajskie inskrypcje. To właśnie to pomieszczenie służyło do codziennych modlitw wymienionych wcześniej osobistości. Obecnie prezentowane są tutaj przedmioty codziennego użytku odnalezione w Synagodze. Lecz kiedy otwierają się drzwi do głównej sali zapiera mi dech w piersiach. Obniżona w stosunku do poziomu ulicy sala ma wysokość ponad 9 metrów, a jej centralną część stanowią cztery kolumny podpierające sklepienie krzyżowe i kolebkowe, a jednocześnie będące częścią bimy. Na ścianach stiukowe polichromie otaczają całą salę, a pomiędzy kolumnami bimy widzę przepiękny Aron ha-kodesz, czyli miejsce gdzie przechowywano Torę. Kiedy wchodziłem do Synagogi zakładałem, że moje zwiedzanie potrwa około 30 minut. Ostatecznie spędzam tu dwie godziny. Wypełniam je nie tylko podziwianiem przepięknych malowideł z XVIII, XIX i początku XX wieku, ale również niezwykle interesującą rozmową z gospodarzem tego miejsca. Na co warto zwrócić uwagę? Na kopułę wewnątrz bimy, którą udekorowano lewiatanem - wężem pożerającym swój własny ogon, co symbolizuje wieczność i nieśmiertelność. Na sceny biblijne nad bimą, gdyż w Synagodze nie wolno było malować postaci ludzkich i trzeba było sprytnie rozwiązać ten zakaz. Jak? Przekonacie się odwiedzając to miejsce, a odpowiedź na pewno Was rozbawi. Na przedstawione za pomocą zwierząt znaki zodiaku, które tworzą pełny cykl. Jest to jeden z siedmiu pełnych cykli zodiakalnych zachowanych w polskich synagogach. I oczywiście na zdobienia Aron ha-kodesz. Trudno było mi wyjść z tego miejsca. Niestety czekała mnie droga i dalsze zwiedzanie. Mam jednak nadzieję, że będę miał jeszcze okazję wrócić i znów nasycić się tym wspaniałym miejscem.
Wejście do Synagogi jest płatne. Wewnątrz można robić zdjęcia dla własnych potrzeb. Dlatego dziękuję Fundacji Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego za zgodę na opublikowanie poniższych fotografii.